گروه های آموزشی مدارس جمهوری اسلامی  

      چگونه آزمون پایانی را طراحی کنیم ؟       

   یک آزمون خوب پیشرفت تحصیلی آزمونی است که به بهترین شکل منعکس کننده ی تمامی هدف های آموزشی و همه ی محتوای برنامه ی درسی باشد . اما در بسیاری مواقع تهیه ی چنین آزمونی عملاً امکان پذیر نیست . بنابراین به جای گنجاندن تمامی محتوا و هدف ها در آزمون ، معلم، مجبور به انتخاب تعدادی سئوال نمونه  می شود که معرف هدف ها و محتوای درس باشند . به این دلیل پیشنهاد می شود قبل از آنکه معلم به طرح سئوال در یک درس بپردازد ، جدول ویژگی ها یا شناسنامه ی آن درس را از بُعد محتوا و هدف ها تهیه کند . جدول مشخصات ، یک جدول دو بُعدی است با تعدادی ردیف و ستون متناسب با محتوا و هدف های آموزشی درس . در ردیف بالای جدول که بُعد محتوا نام دارد اجزای مطالب درسی نوشته می شوند و در ستون کنار  آن که بعُد هدف نامیده می شود هدف های آموزشی قرار می گیرند . جدول مشخصات هم برای طرح درس و هم برای طرح آزمون مفید است ، اما معلم قبل از شروع به طرح آزمون باید دقیقاً مشخص کند که : 

● کدام بخش از محتوای درس مهم تر است و در آینده کاربرد بیشتری دارد ؟

● کدام هدف از بعُد مهارت ها مهم تر است و وقت بیشتری صرف پرورش آن شده است ؟

●  سنجش کدام هدف مهارتی و یا نگرشی از طریق آزمون کتبی امکان پذیر است ؟

آزمون های پایانی را می توان به دو دسته ی عینی و ذهنی تقسیم کرد . در تصحیح آزمون های عینی ، نظر شخص مصحح دخالت نمی کند . این نوع آزمون برای معلمان بسیار آشناست ، پرسش های چند گزینه ای ، جور کردنی ، تکمیل کردنی ، صحیح و غلط از این نوع پرسش هاست .

آزمون های ذهنی که به آزمون های تشریحی یا انشایی معروف است و نظر معلم در تصحیح آن ها تأثیر گذار است ، به دو دسته ی « گسترده پاسخ » و « محدود پاسخ » دسته بندی می شود ، حد وسط این دو گروه ، آزمون های « کوتاه پاسخ » است که پاسخ آن ها بسیار کوتاه ، در حد یک کلمه ، عبارت ، عدد یا علامت است .  

    صحیح و غلط  

● از کلمات مطلق « همه » ، « هیچ کدام » ، « هیچ گاه » ، « همیشه » و ...    بپرهیزید.   

● در مورد هر سئوال مطمئن شوید که دقیقاً درست است یا غلط .

● حداکثر ده درصد پرسش ها را به چنین پرسش هایی اختصاص دهید .

● در طرح چنین پرسش هایی از دانش آموزان بخواهید پس از تعین عبارت غلط ، آن پرسش ها را تصحیح کنند . این کار سطح پرسش را افزایش می دهد و احتمال تأثیر شانس در پاسخ دادن را کاهش می دهد .

         جورکردنی 

● فهرست جورکردنی ها را محدود به 5 تا 7 پرسش کنید .

● در تهیه فهرست،  اصل یکنواختی را رعایت کنید ، ( مثلاً نام بردن قسمت های یک سلول را با ذکر وظایف آن ها مخلوط نکنید . )

● دستور العمل انجام کار واضح باشد .

● تعداد پاسخ ها بیش تر از تعداد پرسش ها باشد .

● از دانش آموزان بخواهید برای موردی که در پاسخ وجود دارد ، ولی سئوال مربوط به آن وجود ندارد ، پرسشی طرح کنند و در فهرست پرسش ها بگذارند .

      چند گزینه ای  

● ایده ی اصلی پرسش را در مرکز پرسش قرار دهید .

● پاسخ های غلط ، ولی منطقی طرح کنید ( از پاسخ هایی که نامربوط و بی جا هستند ، اجتناب کنید .)

● گزینه ها  از نظر طول عبارت یک اندازه باشند . ( حتی المقدور )

● در بعضی موارد بیش از یک گزینه درست در نظر بگیرید.

● برای افزایش سطح سئوال می توانید از دانش آموزان بخواهید برای گزینه ای که انتخاب می کنند ، یک مثال ذکر کنند یا یک مثال به نمونه ای که انتخاب کرده است اضافه کنند .

     تکمیل کردنی

● برای هر عبارت ناقص فقط یک پاسخ کوتاه در نظر بگیرید .

● از طرح پرسش هایی که به حافظه متکی اند ، بپرهیزید .

● در چند پرسش به دنبال هم ، طول پاسخ ها را حدوداً یکسان بگیرید .

● از این که در یک سئوال چند مورد ناقص قرار دهید ، بپرهیزید .

● می توانید از دانش آموز بخواهید متن کوتاهی را بخواند و یک یا دو پرسش تکمیل کردنی مربوط به آن را پاسخ دهد و در پایان خودش نیز یک پرسش مشابه تکمیل کردنی طراحی کند که پاسخ آن در متن باشد .

      تشریحی  

● در طرح این پرسش ها ، از به کار بردن عبارت هایی مثل « بحث کنید » اجتناب کنید . به جای آن می توانید بنویسید : « در مورد  .........  هر چه می دانی بنویس . »

● معیار های ارزشیابی را از قبل ، تنظیم  و بارم بندی کنید .

● پرسش های تشریحی را محدود به سطح یاد آوری و حافظه نکنید .

●   پرسش های  سطوح بالاتر را هم که در آن ها از عبارات  « پیش بینی کن »  ،  «  مقایسه کن » ، « نتیجه گیری کن »،« تفسیر کن »و ...... استفاده می شود ، طرح کنید .

● پرسش هایی برای ارزشیابی مهارت درک مفهوم ، نتیجه گیری و قضاوت طراحی کنید . می توانید یک متن مرتبط با موضوع درسی را در پرسش نامه بگنجانید و از دانش آموز بخواهید پس از خواندن متن به پرسش ها پاسخ دهد .

● از نقشه مفهومی که یک سازمان دهنده ی تصویری است ، و در آن یک متن علمی از طریق نقشه توضیح داده شده است ، استفاده کنید . در این نقشه بعضی خانه ها را خالی بگذارید و از دانش آموز بخواهید با استفاده از بعضی کلماتی که داده اید ، آن را کامل کند .

● یک متن به دانش آموز  بدهید و از او بخواهید متن را به صورت یک نقشه مفهومی در آورد .

● یک نقشه مفهومی کامل بدهید و بخواهید که آن را به صورت یک متن در آورد .

● نکته مهم در طراحی کلیه ی پرسش ها این است که برای دانش آموز قابل فهم باشد

                   با آرزوی توفیق روز افزون برای همه ی همکاران عزیز